Yazı: Yağmur AratFas’a giderken bu coğrafyanın kültürel anlamda derin bir geçmişe sahip olduğunu biliyordum ve bu beni heyecanlandırıyordu. Endülüs mirasının mimarideki izleri, yemek kültürünün zenginliği ve çöl ile dağların aynı coğrafyada buluşması, ülkenin kültürel çeşitliliğini ilk bakışta görünür kılıyordu. Ancak bu zenginliğin içinde, Fas’ın tarihinin ve kimliğini şekillendiren bazı kültürel katmanların daha az fark edildiğini düşünmeye başlamıştım. Amazighler de adını bildiğim, fakat kültürlerinin Fas’taki yerini ve etkisini henüz yeterince tanımadığım katmanlardan biriydi.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784142898.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Marakeş’in Medine'sinde, kaotik ama renkli sokaklarda dolaşırken sohbet ettiğim bir dükkan sahibi, Amazigh kültürüyle ilk kez doğrudan karşılaşmamı sağladı. Kendini Amazigh olarak tanıttıktan sonra bana, bu kelimenin ne anlama geldiğini bilip bilmediğimi sordu. Anlamını bilmediğimi söylediğimde, Amazigh’in "özgür insanlar" anlamına geldiğini anlattı. Bu kısa sohbet, daha önce adını duyduğum ama yakından tanımadığım bu kültüre dair merakımı kabartmıştı. Böylece yolculuğum boyunca Amazighlerin izini sürmeye başladım.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784228224.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bu izi takip ettikçe, Amazigh kültürünün yalnızca Fas’la sınırlı olmadığını fark ettim. Kuzey Afrika’da, Arapların bölgeye gelişinden çok önce bu coğrafyada yaşamış olan bu topluluk, tarih boyunca farklı inançlar ve kültürlerle temas ederek varlığını sürdürmüş. İslamiyet’in kabulüyle birlikte Arap kültürüyle iç içe yaşamaya başlamış olsalar da, bu süreç Amazigh kimliğinin tamamen kaybolmasına yol açmamış. Aksine, kültür zamanla dönüşmüş ve farklı coğrafyalarda farklı biçimler alarak varlığını korumuş.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784320191.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Amazighlerin gündelik hayattaki karşılığını görmek için ilk durağım Atlas Dağları oldu. Batıdan doğuya doğru uzanan bu dağların eteklerinde iki günlük bir yürüyüş rotası yaptım. Köylere uzanan dağ yollarında attığım her adımda, coğrafyanın gündelik hayatı nasıl doğrudan şekillendirdiğini daha net hissettim. Taş evler, tarıma dayalı üretim ve güçlü aile bağları, dağlarda yaşayan Amazigh topluluklarının gündelik düzenini belirliyordu. Bu yaşam biçimi, çevreyle uyumlu, sade ve kolektif bir yapıya sahipti.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784381411.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Köyde bir gece Amazighlerin misafiri oldum. Halılardan dokumalara, duvarlardaki sembollerden gündelik eşyalara kadar uzanan detaylar, Amazigh kültüründe sembollerin hâlâ önemli bir yeri olduğunu gösteriyordu.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784436153.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Aynı kültürün farklı koşullarda nasıl biçimlendiğini görmek için rotamı bu kez Sahra Çölü’ne çevirdim ve çölde kamp yaptım. Gün içinde kavurucu sıcakla, geceleri ise sessizlik ve soğukla kendini hissettiren bu coğrafyada zaman algısı yavaşlıyor, mekan ise insanı sürekli sınayan bir hâl alıyordu. Bu koşullar altında karşılaştığım Amazigh topluluklarında, yaşamın dayanışma üzerine kurulu olduğu hemen fark ediliyordu. Geçmişte göçebe bir yaşam süren bu topluluklar için çöl, yalnızca içinde yaşanılan bir yer değil, paylaşım ve karşılıklı yardımlaşmayı zorunlu kılan bir ortaklık alanı.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784496243.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bu kolektif yaşam, çöldeki gündelik hayatın tam içindeydi. Akşamları biraraya gelindiğinde müzik ve ritim, topluluğun birlikte olma hâlinin doğal bir uzantısı olarak ortaya çıkıyordu. Müzik burada bireysel bir ifade biçiminden çok, insanları birarada tutan ortak bir dil gibiydi. Kıyafetlerde ve takılarda görülen desenler de estetikten öte, kimliği ve aidiyeti ifade eden sembolik bir anlatım taşıyordu. Sahra’daki Amazigh yaşamı, dağlardakinden farklı bir ritme sahip olsa da, aynı kültürel hafızanın çöl koşullarına uyarlanmış bir yansımasıydı.Çölde fark ettiğim bir diğer unsur da, Amazighlerin kendi dilleri olan Tamazight’in yaşlılardan gençlere kadar herkes tarafından konuşulmasıydı. Dağlarda pek genç görememiştim; belki de bu yüzden dikkatimi çekmemişti ancak çölde karşılaştığım herkes kendi dilini konuşuyor, hatta küçük çocuklar ilk olarak kendi dillerini öğreniyorlardı. Gençlerin kendi kültürlerine bu denli sahip çıkması, Amazigh kültürünün hâlâ yaşayan bir değer olmasının en önemli unsurlarından biriydi.<img src="https://images.aposto.com/2025/11/5/1766784634746.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Zamanla şunu da fark ettiğimi söylemem gerekir: Geçmiş dönemlerde Amazigh kültüründe yüz dövmelerinin önemli bir yeri varmış. Bu dövmeler, kadınların medeni hâlini ve topluluk içindeki konumunu simgeleyen işaretlermiş. Sahra Çölü’nde tanıştığım gençlerin anneleri, dinî sebeplerden dolayı bu dövmeleri artık yaptırmadıklarını söylediler. Güçlü bir kültürel yapıya sahip olmasına rağmen, bazı geleneklerin zamanla dönüşmüş ya da gündelik hayattan çekilmiş olduğunu bu şekilde fark ettim.Amazigh kelimesinin "özgür insanlar" anlamına geldiğini ilk kez Marakeş’te öğrenmiştim. Fas’ta geçirdiğim iki ay boyunca, bu ifadenin bir slogan değil, bir yaşam biçimi olduğunu daha iyi anladım. Dağlarda, çöllerde ve şehirlerin kıyısında karşılaştığım Amazigh toplulukları, değişen koşullara uyum sağlarken kimliklerinden tamamen vazgeçmeden var olmanın mümkün olduğunu gösteriyordu. Bu yolculuk, özgürlüğün nasıl tanımlandığından çok, nasıl yaşandığıyla anlam kazandığını düşündürdü.

Soli

Türkçe karşılığı "özgür insanlar" olan Amazigh topluluğu; farklı coğrafyalarda, dağlarda, çöllerde ve şehirlerin kıyılarında sürdürdükleri çevreyle uyumlu, sade ve kolektif yaşamla bize başka bir dünya ihtimalinin hâlâ var olduğunu anımsatıyor.

Fas’ta özgür insanların izinde: Amazighler nasıl yaşıyor?

<img src="https://images.aposto.com/2025/7/6/1756546151557.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.82" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><span fr-original-class="customBullet" fr-original-style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block;" style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block; box-sizing: border-box;">•&nbsp; Fas'ta 165 milyon yıllık dinozor kalıntıları: Fas’ın Atlas Dağları’nda araştırmacılar 165 milyon yıl öncesine ait olduğu düşünülen, silah olarak kullanılmış bir kuyrukla donatılmış ve ağır zırhlı Spicomellus türüne ait dinozorun kalıntılarını ortaya çıkardı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıntılar: Araştırmacılar, Spicomellus’un kaburgaları boyunca altı sivri ucu, koruyucu bir pelvik kalkanı ve dört devasa sivri uçlu boyunluğu olduğunu belirtiyor.</li></ul>

Aposto Gündem

Nedir? Fas’ta yaşanan depremin ardından seyahat ve tur operatörleri ülkenin deprem dayanışmasına katkıda bulunmaya başladı.Nerede? FasGüncel durum: Al Haouz bölgesi yoğun sezona girerken popüler bir yürüyüş noktası olmasına rağmen turistler nispeten zarar görmedi. Asni'de yolun hemen aşağısında, bölgenin en uzak topluluklarından kız çocuklarının okula gidebilmesi için yatılı eğitim ve destek sağlayan bir hayır kurumu olan Herkes İçin Eğitim depremde yıkıldı. İcra Kurulu Başkanı Sonia Omar, altı evden en az beşini yeniden inşa etmek zorunda kalacaklarını söyledi.Bir adım geriden: Fas, 2023 yılının ilk çeyreğinde 2,9 milyon uluslararası ziyaretçiyle rekor kırmıştı. Benzer ziyaret seviyelerini yeniden yakalamak ve yeniden inşa sürecine katkıda bulunmak üzere seyahat acentaları deprem dayanışmasına katkıda bulunuyor.&nbsp;Ne şekilde?:&nbsp;Grupları ülkenin dört bir yanındaki destinasyonlara götüren macera seyahati şirketi Intrepid Travel tarafından yönetilen Intrepid Vakfı, sahadaki iki STK ortağı için bağış topluyor. Much Better Adventures Eylül ayı gelirinin %5'ini High Atlas Foundation'a bağışlıyor. Exodus Adventure Travels, React afet müdahalesi için bağış toplamaya başladı ve Global Giving'in Fas Deprem Yardım Fonu acil ihtiyaçları destekliyor. Ayrıca bu hafta The Conscious Travel Foundation, Londra'da düzenlediği bir bağış etkinliğinde sektörün desteğini toplayarak 10.000 £ topladı.Bir tavsiye:&nbsp;Yakın zamanda Fas'a seyahat edecekler için Dışişleri Bakanlığı'nın tavsiyesi, yola çıkmadan önce seyahat şirketleri ve tur operatörlerine danışmaları yönünde olsa da, sektörün genel mesajı insanları seyahat etmeye teşvik etmeye devam ediyor.Güncel güzergahlar ve son durum: Intrepid, Atlas dağları bölgesini içeren güzergâhları uyarladı, diğer tur operatörleri de bu konuda bölgeye destek oluyor. Tur rehberleri, STK'lar ve seyahat işletmelerinin mesajı giderek daha net hâle geliyor: sorumlu bir şekilde seyahat etmeye devam etmek desteğin önemli bir parçası.

Atlas Dağları ile ilgili hikayeler